Phú Quốc là nơi sản xuất loại nước mắm mà nhiều đầu bếp Việt Nam coi là hảo hạng nhất cả nước, thế nhưng hầu hết du khách khi rời đảo chỉ kịp mua vài chai đóng gói sẵn trong các cửa hàng quà tặng tại sân bay. Thật là lãng phí. Hãy đến đây với một chiếc bụng đói, ghé thăm một nhà thùng đang hoạt động, rồi ngồi xuống tại một quán ăn gia đình trên đảo, nơi "nước mắm" Phú Quốc không chỉ là gia vị, mà đôi khi còn là linh hồn của cả bữa ăn.
Vì sao nước mắm Phú Quốc lại khác biệt?
Loại nước mắm này được EU cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý (PDO), là sản phẩm thực phẩm duy nhất của Việt Nam đạt được danh hiệu này. Nước mắm được làm độc quyền từ cá cơm — một loại cá nhỏ — đánh bắt tại vùng biển quanh đảo từ tháng 8 đến tháng 1, sau đó được ướp muối biển trong các thùng gỗ lớn. Những chiếc thùng này không chỉ để trưng bày. Chúng là yếu tố thiết yếu: gỗ giúp thùng "thở", quá trình lên men ổn định, và sau 12 đến 15 tháng, những giọt nước mắm đầu tiên chảy ra từ vòi có màu hổ phách đậm với độ đạm trên 30°N (độ đạm là thước đo chất lượng của nước mắm Việt Nam). Những loại nước mắm trong chai nhựa ở siêu thị thường chỉ đạt 15°N, đã bị pha loãng với nước và hương liệu. Sự khác biệt là rất rõ rệt.
Bắt đầu tại nhà thùng
Trước khi ăn, hãy đi xem các thùng ủ. Nhà thùng nước mắm Khải Hoàn trên đường Hùng Vương — con đường trục chính Bắc-Nam chạy qua thị trấn Dương Đông — đã hoạt động từ năm 1900 và thường mở cửa cho khách tham quan miễn phí vào các buổi sáng. Mùi hương sẽ ập đến khi bạn còn cách 50 mét: nồng, đậm vị muối, nhưng không hề khó chịu khi mũi bạn đã quen. Nhân viên sẽ giải thích quy trình ướp cá và cho bạn nếm thử nước mắm từ các thùng ở những giai đoạn khác nhau. Không cần đặt trước, chỉ cần đến trong khoảng từ 8 giờ đến 11 giờ sáng. Trẻ em hoàn toàn có thể đi cùng — khu vực nhà thùng thoáng đãng và các thùng đều được đậy kín phía trên.
Một lựa chọn nhỏ hơn, yên tĩnh hơn là Thịnh Phát trên đường Nguyễn Văn Cừ, Dương Đông, nơi ít khách du lịch hơn và dễ dàng di chuyển nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ.
Ảnh: Theodore Nguyen trên Pexels
Ăn ở đâu?
Nhà hàng Cây Bàng — Dương Đông
Đây là nơi người dân địa phương thực sự giới thiệu cho nhau chứ không phải cho khách du lịch. Nhà hàng nằm gần chợ đêm trên đường Trần Hưng Đạo và chuyên các món hải sản địa phương được chế biến đơn giản với nước mắm và chanh. Hãy gọi món gỏi cá trích — ăn kèm bánh tráng mỏng và một bát nước mắm Phú Quốc nguyên chất pha thêm chút chanh và ớt. Cá được đánh bắt trong ngày; nước mắm được mua từ nhà sản xuất cách đó hai con phố. Bạn sẽ chi khoảng 120.000–180.000 VND mỗi người cho một bữa ăn no nê. Ở đây thường ngồi bàn gia đình; bạn cứ thoải mái đưa trẻ em đi cùng.
Nhà hàng Nước mắm Phú Quốc — gần nhà thùng Khải Hoàn
Nhà hàng nhỏ này gắn liền với một hợp tác xã nước mắm và phục vụ thực đơn nếm thử cố định: hai loại nước mắm với độ đạm khác nhau ăn kèm cá cơm nướng, cơm trắng và một đĩa rau sống. Đây giống một buổi trải nghiệm giáo dục hơn là một nhà hàng, với giá khoảng 85.000 VND mỗi người. Chủ quán nói được tiếng Anh cơ bản và rất kiên nhẫn giải đáp các thắc mắc. Mở cửa hàng ngày từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều.
Cơm Niêu Thanh Trúc — làng Hàm Ninh
Nếu bạn có dịp đến Hàm Ninh ở bờ biển phía Đông — cách Dương Đông khoảng 25 km — Thanh Trúc phục vụ cơm niêu với tôm nướng và một bát nước mắm Phú Quốc pha theo kiểu truyền thống: nước mắm, chanh, đường, nước lọc, tỏi, ớt, gia giảm ngay tại bàn. Tỷ lệ tôm và nước mắm ở đây chính là minh chứng cho việc nước mắm ngon quyết định sự thành bại của món ăn. Giá dao động từ 150.000–250.000 VND mỗi người tùy vào món bạn gọi. Hãy mang theo tiền mặt; quán không có máy quẹt thẻ.
Ảnh: Quang Nguyen Vinh trên Pexels
Gọi món gì ở bất cứ đâu?
Bất kỳ nhà hàng nào xứng đáng trên đảo đều sẽ dùng nước mắm địa phương. Những món ăn làm nổi bật hương vị này nhất chính là những món đơn giản nhất: gỏi cuốn với một bát nước mắm pha, hải sản hấp chấm nước mắm gừng, và cơm tấm — ăn kèm với một bát nhỏ nước mắm Phú Quốc nguyên chất thay vì loại nước mắm đã pha sẵn. Nếu nhà hàng đưa cho bạn một chai Chin Su, đó là dấu hiệu không ổn. Hãy yêu cầu loại nước mắm địa phương.
Mua về làm quà
Khải Hoàn và Thịnh Phát đều bán trực tiếp tại nhà thùng. Một chai thủy tinh 500ml loại 40°N có giá khoảng 80.000–120.000 VND. Hãy tránh các loại chai nhựa giá rẻ bất kể nhãn mác — chai thủy tinh mới là cách bảo quản và vận chuyển nước mắm chuẩn nhất. Các hãng hàng không cho phép mang chai đã đóng kín trong hành lý ký gửi; hành lý xách tay sẽ gặp vấn đề nếu dung tích trên 100ml.
Lưu ý thực tế: Dương Đông là trung tâm cho tất cả các hoạt động này — bạn có thể đi bộ đến các nhà thùng từ trung tâm thị trấn, và các nhà hàng kể trên chỉ cách một quãng đi xe ôm hoặc taxi ngắn. Phú Quốc đã phát triển nhanh chóng trong thập kỷ qua, nhưng nghề làm nước mắm vẫn tập trung ở khu phố cổ. Đừng tìm kiếm nó ở khu vực các resort tại Bãi Trường.
