Trà Vinh nằm cách Saigon khoảng 200 km về phía nam, nép mình giữa sông Cổ Chiên và sông Hậu. Nơi đây không quá ồn ào hay được chú ý nhiều như Can Tho hay những góc du lịch phổ biến khác của Đồng bằng sông Cửu Long. Chính vì thế, ẩm thực nơi đây lại càng xứng đáng để bạn cất công ghé thăm. Cộng đồng người Khmer chiếm khoảng 30% dân số của tỉnh, và hàng thế kỷ thực hành Phật giáo đã tạo nên một truyền thống ẩm thực song hành — và thường khá khác biệt — so với những món ăn Việt Nam mà hầu hết du khách đã quen thuộc.
Đồ chay chùa chiền thực sự trông như thế nào
Vào những ngày lễ vía — ngày mùng 1 và 15 âm lịch hàng tháng — các ngôi chùa Phật giáo Nam tông ở Trà Vinh trở thành những nơi tuyệt vời nhất để thưởng thức ẩm thực trong tỉnh. Các tình nguyện viên đến từ trước bình minh để chuẩn bị những bữa cơm chung cho cả nhà sư và người dân. Vào những ngày này, thức ăn hoàn toàn là đồ chay: đậu hũ kho nước cốt dừa, rau muống xào tương hột, xôi gói trong lá chuối và các món ăn thay đổi tùy theo những gì có sẵn quanh khuôn viên chùa.
Chùa Ang, cách thị xã Trà Vinh vài km, là một trong những ngôi chùa dễ tiếp cận nhất đối với du khách. Nhà bếp hoạt động công khai, và nếu bạn ăn mặc lịch sự và sẵn lòng ngồi trên chiếu, bạn sẽ không bị từ chối nếu muốn xin một bát cơm. Không ai tính tiền bạn cả. Bạn có thể để lại một khoản tùy tâm nếu muốn. Đồ ăn ở đây giản dị theo đúng nghĩa — không nêm nếm đậm đà như tiêu chuẩn nhà hàng, và đó chính là mục đích. Nó không được thiết kế để gây ấn tượng; nó được thiết kế để nuôi dưỡng cơ thể mà không cần sự dư thừa.
Nghi thức khất thực hàng ngày của các nhà sư diễn ra vào lúc bình minh. Việc chứng kiến cộng đồng dâng cơm, trái cây và các món ăn cho những bóng hình khoác áo cà sa đi chân trần dọc theo những lối đi trong chùa cũng là một phần quan trọng để hiểu về văn hóa ẩm thực này, giống như việc thưởng thức chính món ăn đó vậy.
Bún nước lèo — Phiên bản Khmer
"Bún nước lèo" là món ăn thể hiện rõ nhất sự khác biệt giữa ẩm thực Khmer-Việt với nền ẩm thực miền Nam nói chung. Mặc dù tên gọi dịch nôm na là "nước dùng bún", nhưng cách chế biến ở đây chẳng giống mấy so với các loại bún nước thông thường của người Việt. Nước dùng được nấu từ mắm cá lóc, kết hợp với sả, riềng và đậu phộng rang giã nhỏ. Kết quả là một loại nước dùng đậm đà, dậy mùi mắm, sâu sắc và ngọt thanh dịu nhẹ.
Sợi bún là loại bún gạo tươi, được phục vụ trong một bát lớn với thịt heo thái lát, tôm nguyên con và đôi khi có thêm khoai môn. Đĩa rau ăn kèm thường bao gồm hoa chuối bào, giá đỗ, rau muống chẻ và các loại rau thơm tươi. Bạn sẽ tự tay nêm nếm bát bún của mình tại bàn.
Tại thị xã Trà Vinh, hãy tìm các quán "bún nước lèo" tập trung gần các khu chợ trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, mở cửa từ khoảng 6 giờ sáng cho đến khi hết hàng — thường là vào lúc 10 giờ. Một bát có giá từ 30.000–45.000 VND. Nếu bạn đã từng ăn "bun bo Hue" và nghĩ rằng mình đã hiểu về các loại nước dùng đậm vị mắm, thì món này sẽ làm thay đổi hoàn toàn kỳ vọng của bạn. Nó đậm đà hơn, đục hơn và có hương vị đặc trưng mạnh mẽ hơn nhiều.
Ảnh của Trần Phan Phạm Lê trên Pexels
Đường thốt nốt và vị ngọt của các món bánh Khmer
Những hàng cây thốt nốt dọc theo các con đường ở Trà Vinh không phải chỉ để trang trí. Chúng là nguồn cung cấp đường thốt nốt — nguyên liệu làm nên hầu hết các món tráng miệng của người Khmer trong vùng. Nước thốt nốt được thu hoạch hàng ngày, đem đun sôi và bán thành từng khoanh nén tại các chợ địa phương với giá khoảng 15.000–20.000 VND mỗi khoanh. Hương vị nằm đâu đó giữa đường nâu sẫm và caramel nhẹ, với một chút dư vị đất đặc trưng mà đường mía tinh luyện không có được.
Cách thưởng thức đơn giản nhất là "nước thốt nốt" — nước thốt nốt tươi được ướp lạnh, phục vụ tại các quầy hàng ven đường với giá 10.000 VND một ly. Nó chỉ hơi ngọt, thoang thoảng hương hoa và là một trong những thức uống tuyệt vời nhất trong cái nóng của miền Tây.
Từ nguyên liệu cơ bản đó, các món ngọt Khmer trở nên phong phú hơn: "che thốt nốt" là món chè với nước đường thốt nốt, nước cốt dừa và hạt trân châu. "Bánh thốt nốt" là những chiếc bánh nhỏ hấp làm từ đường thốt nốt và bột gạo, bán theo chùm và ăn khi còn ấm. Gần chùa Ang và tại chợ trung tâm Trà Vinh, người bán thường bày những chiếc bánh này trong các giỏ phẳng suốt buổi sáng. Giá chỉ khoảng 5.000–10.000 VND một cái.
Dạng kẹo — đường thốt nốt cô đặc được đúc thành những đĩa nhỏ hoặc hình con vật — rất dễ mang đi và là món quà lưu niệm thú vị hơn bất cứ thứ gì được bán trong cửa hàng sân bay.
Ảnh của Quang Nguyen Vinh trên Pexels
Ăn uống quanh các ngôi chùa
Tỉnh Trà Vinh có hơn 140 ngôi chùa Khmer, và nhiều món ăn ngon nhất lại nằm ngay khu vực lân cận chùa thay vì ở trong thị xã. Khu vực quanh Chùa Hang, nằm trong một lùm cây có nhiều dơi sinh sống cách trung tâm tỉnh khoảng 5 km, có một cụm các quầy hàng ăn uống bình dân bán "banh trang nuong" (bánh tráng nướng) và các món ăn nhẹ từ dừa cho người dân địa phương đến vãn cảnh vào cuối buổi chiều.
Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến đi dài hơn qua miền Tây, Trà Vinh là một điểm dừng chân hợp lý giữa Can Tho và bờ biển hướng về Ha Tien. Chuyến đi qua tỉnh trên những con đường nhỏ sẽ đưa bạn băng qua những rặng thốt nốt, những ngôi nhà sàn của người Khmer và những ngôi chùa nhỏ với những bức tranh tường đầy màu sắc — tất cả đều xứng đáng để bạn đi chậm lại và tận hưởng.
Lưu ý thực tế
Thị xã Trà Vinh có cơ sở hạ tầng du lịch hạn chế — chỉ có một vài nhà nghỉ trong tầm giá 250.000–400.000 VND mỗi đêm, không có các thương hiệu khách sạn quốc tế. Hầu hết du khách đến đây theo chuyến đi trong ngày từ Can Tho (cách khoảng 90 km) hoặc như một phần của hành trình khám phá Mekong dài hơn. Thời điểm tốt nhất để ghé thăm chùa và thưởng thức cơm chay là vào ngày lễ vía âm lịch; hãy kiểm tra lịch âm của Việt Nam trước khi đi và nhớ ăn mặc kín đáo, lịch sự.
