Bàn ăn bị lãng quên ở Đông Nam Bộ: Khám phá ẩm thực Bình Dương và Đồng Nai

Nằm giữa sự nhộn nhịp của Saigon và danh tiếng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Bình Dương và Đồng Nai vẫn lặng lẽ duy trì một nền văn hóa ẩm thực mà hầu hết du khách đều lướt qua mà không hề dừng chân. Đó là một sự bỏ lỡ rất đáng tiếc.

Tại sao hai tỉnh này thường bị ngó lơ?

Bình Dương ngày nay được biết đến là một tỉnh công nghiệp — với các nhà máy, vốn đầu tư nước ngoài và những khu đô thị vệ tinh lan tỏa từ rìa phía bắc của Saigon. Đồng Nai, ở phía đông, cũng chịu chung số phận: một nơi mà người ta chỉ đi ngang qua trên đường đến Da Lat hoặc các vùng biển. Cả hai đều không có bãi biển. Cả hai đều không có danh hiệu UNESCO.

Thứ mà họ sở hữu là một bề dày lịch sử ẩm thực được định hình bởi di sản Chăm, những người định cư phương Nam thời kỳ đầu, cộng đồng người Hoa đông đảo tập trung tại Thủ Dầu Một và Biên Hòa, cùng nhiều thế hệ gia đình làm vườn đã coi lớp đất đỏ bazan nơi đây như một kho lương thực. Kết quả là một bàn ăn mang đậm tính địa phương, mộc mạc, chú trọng vào các món lên men và nhiều loại rau thơm — tĩnh lặng hơn Saigon, nhưng lại có chiều sâu hơn bạn tưởng.

Bánh bèo bì — Không phải kiểu Huế

"Bánh bèo bì" ở Bình Dương là một món ăn hoàn toàn khác biệt so với những chén bánh bèo hấp mà bạn thường thấy ở Hue. Ở đây, tên gọi này dùng để chỉ những chiếc bánh bột gạo nhỏ, dai, phủ bên trên là bì heo, thịt nạc, đậu xanh và hành phi giòn rụm, được phục vụ ở nhiệt độ phòng cùng với nước mắm pha loãng, thiên về vị chua ngọt như nước trộn gỏi hơn là nước mắm chan đậm đà.

Kết cấu chính là điểm nhấn — hơi dai, chắc miệng, với độ giòn của hành phi hòa quyện cùng lớp bánh mềm. Bạn có thể tìm thấy món này tại các sạp trong chợ Thủ Dầu Một, đặc biệt là quanh khu vực Chợ Thủ Dầu Một vào sáng sớm (tốt nhất là trước 8 giờ sáng), với giá khoảng 15.000–25.000 VND cho một đĩa từ sáu đến tám cái. Đây là món ăn sáng, mặc dù chẳng ai cấm bạn gọi nó vào lúc 2 giờ chiều cả.

Món này không tiện mang đi xa và cũng không "ăn ảnh" trên mạng xã hội. Có lẽ đó là lý do tại sao nó chưa được truyền thông ẩm thực chú ý nhiều.

Bánh tét lá cẩm — Gạo tím, đất đỏ

"Bánh tet lá cẩm" là một biến thể của bánh tét truyền thống — món ăn quen thuộc trong dịp Tết ở miền Nam — nhưng được làm từ gạo nếp nhuộm màu tím đỏ thẫm bằng nước cốt lá cẩm. Màu sắc này hoàn toàn tự nhiên, thoang thoảng hương thơm nhẹ và nổi bật trên nền lá chuối xanh.

Ở Đồng Nai, đặc biệt là quanh Biên Hòa, bánh này được bán quanh năm chứ không chỉ riêng dịp Tết, điều đó cho thấy món ăn này đã gắn bó sâu sắc với đời sống địa phương như thế nào. Nhân bánh vẫn giữ nét truyền thống — đậu xanh và mỡ heo — nhưng một số nơi đã sáng tạo thêm các phiên bản ngọt với dừa và mè đen. Một đòn bánh (đủ cho hai người ăn) có giá khoảng 30.000–45.000 VND tại các sạp chợ.

Bản thân cây lá cẩm được trồng trong vườn nhà khắp tỉnh. Người dân địa phương sẽ kể cho bạn nghe về công dụng chữa bệnh của nó; nhưng chủ yếu, nó tạo ra một loại màu thực phẩm tự nhiên tuyệt đẹp mà không loại màu tổng hợp nào có thể sánh bằng.

Ảnh: Nimit N trên Pexels

Hủ tiếu Biên Hòa

Biên Hòa, thành phố chính của Đồng Nai cách Saigon khoảng 30 km về phía đông bắc, có cách chế biến "hu tieu" riêng, nằm ở giữa phong cách hủ tiếu khô của Saigon và nước dùng trong, thanh của Mỹ Tho. Nước dùng ở đây thường thiên về vị ngọt của xương heo, thêm mực khô để tạo độ sâu, ăn kèm với thịt heo thái lát, tôm, trứng cút và một nắm giá đỗ. Bạn có thể tùy ý chọn hủ tiếu dai hoặc mì trứng.

Đây là kiểu món ăn mà bạn chỉ có thể cảm nhận trọn vẹn khi ngồi trên chiếc ghế nhựa ở một góc phố Biên Hòa lúc 7 giờ sáng, bên cạnh là ly "ca phe sua da" đậm đà. Đừng tìm nó ở những nhà hàng có thực đơn tiếng Anh. Hãy tìm những xe đẩy gần Chợ Biên Hòa hoặc các quán ăn sáng dọc đường Nguyễn Ái Quốc.

Đóng góp của cộng đồng người Hoa

Cả Bình Dương và Đồng Nai đều có cộng đồng người Hoa định cư lâu đời, và dấu ấn ẩm thực của họ thể hiện rõ nhất qua các món thực phẩm khô và bánh ngọt được bán quanh các khu vực chùa chiền. Xí muội, hạt sen sấy, và các loại bánh đậu khô xuất hiện trong những cửa tiệm đã tồn tại qua ba, bốn thế hệ ở Thủ Dầu Một và các khu phố cổ của Biên Hòa.

Hãy thử tìm "bánh phục linh" — một loại bánh mỏng, nhạt màu làm từ bột năng — được gói trong những tờ giấy gấp. Nó tinh tế đến mức khó có thể gọi là đồ ăn vặt. Với giá khoảng 5.000 VND một gói, đây cũng là một trong những món rẻ nhất mà bạn có thể thưởng thức ở cả hai tỉnh.

Ảnh: Dang Hong trên Pexels

Văn hóa vườn tược

Một điểm chung xuyên suốt cả hai tỉnh là khái niệm "vườn" — những khu vườn nhà xen lẫn với các vườn cây ăn trái nhỏ. Mít, nhãn, sầu riêng và chôm chôm đều phát triển tốt trên lớp đất đỏ nơi đây. Nhiều gia đình mở quán ăn ven đường tự trồng các loại rau thơm: lá lốt, ngò gai, tía tô, diếp cá. Những đĩa rau thơm đi kèm với hầu hết các món mặn đều tươi ngon một cách chân thực, điều mà khó có thể tìm thấy ở các nhà hàng sử dụng nguồn cung sỉ tại Saigon.

Ở vùng ngoại ô Bình Dương — những khu vực như Bến Cát hay Dầu Tiếng, xa hơn về phía bắc và yên tĩnh hơn — một số nhà hàng kiểu homestay cho phép bạn ăn ngay trong vườn. Ở đây không có cơ sở hạ tầng du lịch chuyên biệt, đó vừa là nét quyến rũ, vừa là điểm hạn chế.

Cách di chuyển

Thủ Dầu Một (Bình Dương) cách trung tâm Saigon khoảng 30 km — mất một giờ đi xe buýt từ Bến Thành hoặc nhanh hơn nếu đi xe máy theo Quốc lộ 13. Biên Hòa (Đồng Nai) cũng cách đó 30 km về phía đông bắc, có thể đi qua Quốc lộ 1 hoặc đường cao tốc mới. Cả hai đều là những chuyến đi trong ngày dễ dàng, mặc dù nếu ở lại qua đêm, bạn sẽ có cơ hội trải nghiệm các khu chợ buổi sáng — nơi giúp bạn hiểu rõ hơn về văn hóa ẩm thực nơi đây.

Thuê xe máy là cách thiết thực nhất để di chuyển giữa các khu chợ và nhà hàng sân vườn khi bạn đã đến nơi. Grab cũng hoạt động tốt ở cả hai trung tâm đô thị này.

Lưu ý thực tế

Cả hai tỉnh đều không có cơ sở hạ tầng du lịch ẩm thực chuyên biệt, vì vậy việc đi cùng một người quen địa phương hoặc hướng dẫn viên biết tiếng Việt sẽ tạo ra sự khác biệt lớn. Các địa điểm trên Google Maps ở cả hai thành phố khá rời rạc — những sạp ăn ngon nhất thường không có sự hiện diện trực tuyến. Hãy dự trù khoảng 150.000–300.000 VND mỗi người cho một ngày ăn uống thỏa thích tại các khu chợ và một bữa trưa ngồi tại quán.