Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những địa điểm hiếm hoi tại Hà Nội thực sự xứng đáng với danh tiếng của mình. Được xây dựng từ năm 1070, Văn Miếu - Quốc Tử Giám từng là trường đại học quốc gia đầu tiên của Việt Nam trong suốt hơn 700 năm. Dạo bước qua năm lớp sân vườn ngày nay, bạn vẫn sẽ cảm nhận được một nhịp sống khác biệt, ngay cả khi bên ngoài vẫn tấp nập xe du lịch.
Văn Miếu - Quốc Tử Giám là gì và tại sao nơi này quan trọng?
Văn Miếu (ngôi đền) được xây dựng dưới thời vua Lý Thánh Tông để thờ Khổng Tử và tôn vinh sự học. Sáu năm sau, Quốc Tử Giám (trường đại học) được thành lập để giáo dục con em hoàng tộc và sau đó là những người tài giỏi trong dân chúng. Trong nhiều thế kỷ, đây là trung tâm trí tuệ của Việt Nam — nơi tổ chức các kỳ thi đình và đào tạo những học giả lỗi lạc nhất đất nước.
Những gì còn lại ngày nay là một quần thể tường bao rộng khoảng 54.000 mét vuông trên phố Quốc Tử Giám, quận Đống Đa. Khu di tích được chia thành năm lớp sân vườn nối với nhau bằng các cổng, càng vào sâu càng tôn nghiêm, kết thúc ở khu điện thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết. Kiến trúc ở đây là sự kết hợp giữa bố cục nguyên bản từ thế kỷ 11 với các công trình được trùng tu dưới thời Lê và thời Nguyễn.
Đây cũng là một biểu tượng mà có thể bạn đã biết ngay cả khi chưa từng đặt chân đến — cổng chính, Khuê Văn Các, chính là hình ảnh xuất hiện trên tờ tiền 100.000 VND của Việt Nam.
Tại sao du khách lại yêu thích nơi này?
Mọi người đến đây để chiêm ngưỡng 82 tấm bia đá đặt trên lưng rùa, mỗi tấm bia ghi danh và quê quán của các vị tiến sĩ đỗ đạt trong các kỳ thi từ năm 1442 đến 1779. UNESCO đã công nhận đây là Di sản Tư liệu Thế giới vào năm 2010. Các tấm bia được đặt tại sân thứ ba. Mặc dù việc xoa đầu rùa để lấy may không được khuyến khích (vì dầu từ tay người làm xói mòn đá), bạn vẫn sẽ thấy nhiều học sinh Việt Nam làm điều này trước các kỳ thi đại học vào tháng 6 hàng năm.
Ngoài các tấm bia, đây là một trong những ví dụ được bảo tồn tốt nhất về kiến trúc truyền thống Việt Nam tại Hà Nội. Khu di tích cũng thực sự yên bình vào hầu hết các buổi sáng — một nét tương phản với nhịp sống hối hả thường thấy của Hà Nội.
Thời điểm lý tưởng để ghé thăm
Thời điểm đẹp nhất là từ tháng 10 đến tháng 12 hoặc tháng 3 đến tháng 4, khi thời tiết Hà Nội mát mẻ và khô ráo, rất thích hợp để đi bộ tham quan các khoảng sân. Mùa hè (tháng 6–tháng 8) thường rất nóng và ẩm, trong khi phần lớn khu di tích là không gian ngoài trời với ít bóng râm.
Tuy nhiên, thời điểm trong ngày còn quan trọng hơn cả mùa. Hãy đến lúc 8:00 sáng khi cổng vừa mở. Đến 10:00, các đoàn khách du lịch sẽ bắt đầu đông dần và không gian sẽ bớt tĩnh lặng. Cuối buổi chiều (sau 4:00 chiều) là lựa chọn thứ hai khá ổn, đặc biệt là để chụp ảnh khi ánh sáng dịu nhẹ hơn.
Hãy tránh ghé thăm vào dịp Tết trừ khi bạn muốn chen chúc — Văn Miếu là nơi các "ông đồ" thường đến cho chữ vào dịp Tết Nguyên Đán. Đây là một nét văn hóa thú vị nhưng sẽ rất đông đúc.
Cách di chuyển
Văn Miếu nằm cách Hồ Hoàn Kiếm khoảng 2 km về phía Tây Nam, ngay trung tâm Hà Nội.
- Grab/Taxi: Mất khoảng 15–20 phút từ khu Phố Cổ, giá khoảng 25.000–40.000 VND tùy tình trạng giao thông.
- Xe buýt: Các tuyến 02 hoặc 41 có điểm dừng gần đó trên phố Nguyễn Thái Học. Giá vé là 7.000 VND.
- Đi bộ: Mất khoảng 25 phút đi bộ từ Hồ Hoàn Kiếm dọc theo phố Nguyễn Thái Học — khá thú vị nếu thời tiết mát mẻ và là cách hay để ngắm nhìn khu phố Pháp.
- Xích lô: Các bác tài quanh khu Phố Cổ sẽ mời chào với giá 80.000–120.000 VND. Hãy thỏa thuận giá trước khi lên xe.
Giá vé: 30.000 VND cho người lớn. Miễn phí cho trẻ em dưới 15 tuổi.
Ảnh: Ricardo Santanna trên Pexels
Những điều nên làm bên trong
Đi bộ qua năm lớp sân vườn theo thứ tự
Đừng bỏ qua bất kỳ khu vực nào. Quần thể được thiết kế theo trình tự — từ lối vào nhộn nhịp đến những không gian ngày càng tĩnh lặng. Hai lớp sân đầu tiên là khu vườn với cây sứ và cây đa. Sân thứ ba chứa các tấm bia đá nổi tiếng. Sân thứ tư là trái tim của di tích với điện thờ chính thờ Khổng Tử. Sân thứ năm, được xây dựng lại vào năm 2000, trưng bày các hiện vật về lịch sử của trường đại học.
Dành thời gian tại vườn bia đá
82 tấm bia đá ở sân thứ ba là điểm nhấn quan trọng nhất. Mỗi tấm bia ghi lại tên tuổi các vị đỗ đạt, đề thi và đôi khi là những lời bình về tình hình giáo dục thời bấy giờ. Các bảng chú thích bằng tiếng Anh sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn. Hãy dành ít nhất 20 phút cho khu vực này thay vì chỉ chụp ảnh rồi rời đi.
Tham quan nhà trưng bày Quốc Tử Giám
Sân thứ năm có một bảo tàng nhỏ nhưng được sắp xếp chỉn chu với các hiện vật lịch sử — tranh khắc gỗ, dụng cụ học tập của các sĩ tử và các bản sao bài thi. Hầu hết du khách thường lướt qua nơi này, đó là một thiếu sót lớn.
Xem các buổi trình diễn thư pháp
Các ông đồ thường làm việc tại các sân, đặc biệt là vào cuối tuần hoặc dịp Tết, Lễ hội Đền Hùng. Bạn có thể đặt viết một bức thư pháp theo yêu cầu bằng chữ Hán hoặc chữ Việt, giá khoảng 50.000–200.000 VND tùy kích thước.
Kiểm tra các triển lãm tạm thời
Khu di tích thường xuyên tổ chức các triển lãm ảnh và nghệ thuật tại các tòa nhà phụ. Không mất thêm phí và các triển lãm này thay đổi vài tuần một lần.
Ăn gì gần đó
Các con phố xung quanh có nhiều lựa chọn chất lượng trong vòng 10 phút đi bộ.
- "Bún chả" trên phố Nguyễn Khuyến: Nhiều quán nhỏ phục vụ món bún chả đặc trưng của Hà Nội với giá 40.000–50.000 VND. Hãy chọn quán nào có nhiều xe máy đỗ bên ngoài — quy tắc vàng của người bản địa.
- "Phở" trên phố Văn Miếu: Có một quán phở không tên cách cổng chính khoảng 200 mét về phía Bắc, nơi người dân địa phương thường xếp hàng trước 8:00 sáng. Một bát phở có giá 35.000–45.000 VND. Không cầu kỳ, chỉ là nước dùng bò đậm đà chuẩn vị.
- Nếu muốn uống cà phê trứng, hãy quay lại phía Hồ Hoàn Kiếm — các quán cà phê quanh phố Ngũ Xã và Hàng Gai làm món này ngon hơn hẳn khu vực quanh Văn Miếu.
Lưu trú ở đâu?
Hầu hết du khách chọn ở khu Phố Cổ hoặc quanh Hồ Hoàn Kiếm, cả hai đều rất thuận tiện.
- Giá rẻ: Các nhà nghỉ và hostel ở Phố Cổ có giá 150.000–350.000 VND/đêm.
- Tầm trung: Khách sạn quanh Hồ Hoàn Kiếm hoặc khu phố Pháp có giá 800.000–1.500.000 VND/đêm.
- Cao cấp: Một số khách sạn boutique trên phố Mã Mây hoặc Hàng Bông có giá từ 2.000.000 VND/đêm trở lên.
Ở gần Văn Miếu sẽ yên tĩnh hơn vì đây là khu dân cư — khá dễ chịu, nhưng ít lựa chọn về nhà hàng và giải trí về đêm hơn.
Ảnh: Nghĩa Văn trên Pexels
Mẹo nhỏ từ người bản địa
- Thuê hướng dẫn viên hoặc bỏ qua máy thuyết minh tự động. Bảng thông tin tiếng Anh khá ổn nhưng không kể hết được câu chuyện. Một hướng dẫn viên địa phương (có thể đặt tại cổng với giá khoảng 200.000 VND) sẽ giúp bạn hiểu sâu sắc hơn về vườn bia và các điện thờ.
- Ăn mặc lịch sự. Dù không có quy định khắt khe, đây vẫn là một ngôi đền Nho giáo và chốn học đường. Hãy che vai và đầu gối để thể hiện sự tôn trọng.
- Dành ra 60–90 phút. Việc vội vã tham quan trong 30 phút — điều mà hầu hết các đoàn khách du lịch làm — sẽ làm mất đi ý nghĩa của chuyến đi.
- Mang theo nước uống. Có ít bóng râm trong các sân và không có quán cà phê thực thụ nào bên trong khu di tích.
Những sai lầm phổ biến cần tránh
- Tham quan từ 10:00 sáng đến 2:00 chiều. Đây là giờ cao điểm của các đoàn khách du lịch. Các khoảng sân được thiết kế để tĩnh tâm, không phải để chen chúc giữa những chiếc gậy chụp ảnh selfie.
- Chỉ chụp ảnh Khuê Văn Các. Khuê Văn Các mang tính biểu tượng, nhưng giá trị cốt lõi nằm ở sân thứ ba và thứ tư.
- Xoa đầu rùa. Điều này có thể giúp bạn có bức ảnh vui, nhưng sự bào mòn trên đá 500 năm tuổi là có thật. Nhân viên sẽ yêu cầu bạn dừng lại.
- Nhầm lẫn với Hoàng thành Thăng Long. Đây là hai địa điểm khác nhau cách nhau khoảng 1,5 km. Cả hai đều đáng tham quan, nhưng hãy lên kế hoạch cho các chuyến đi riêng biệt.
Lưu ý thực tế
Văn Miếu - Quốc Tử Giám mở cửa hàng ngày từ 8:00 sáng đến 5:00 chiều (lượt khách cuối vào lúc 4:30). Đôi khi di tích đóng cửa cho các sự kiện nhà nước — hãy kiểm tra kỹ nếu bạn đi vào các dịp lễ lớn. Khu di tích phần lớn có lối đi thuận tiện cho xe lăn, mặc dù một số ngưỡng cửa giữa các sân có thể hơi cao.
