Hội An rất dễ để yêu mến, nhưng trong thập kỷ qua, nơi đây đã dành quá nhiều tâm sức để "nấu ăn cho Instagram". Hãy thử đi về phía nam khoảng 60 km đến Tam Kỳ, hoặc lang thang vào các huyện nông thôn giữa hai thành phố, bạn sẽ thấy văn hóa ẩm thực Quảng Nam ở một trạng thái mộc mạc hơn — rẻ hơn, đậm đà bản sắc hơn và khó đặt bàn hơn vì đơn giản là ở đó chẳng có bàn nào để đặt cả.
Mì Quảng không chỉ có một kiểu
"Mì Quảng" — món mì nhuộm màu nghệ đặc trưng cho bữa trưa của miền Trung — thường được coi là một món ăn cố định ở Hội An. Bạn gọi một tô: sợi mì gạo dày, chút nước dùng tôm thịt xâm xấp, rau sống và bánh tráng bên cạnh. Xong.
Ở những vùng còn lại của Quảng Nam, món ăn này từ chối sự chuẩn hóa. Quanh huyện Điện Bàn, cách Hội An khoảng 20 km về phía bắc, người dân địa phương làm mì Quảng với ếch hoặc cá lóc, những nguyên liệu hiếm khi xuất hiện trên thực đơn dành cho khách du lịch trong phố. Nước dùng ở đây khô hơn — giống một loại xốt hơn là nước súp — và bánh tráng mè được nướng sẫm màu hơn, đôi khi hơi đắng ở rìa.
Tại Núi Thành, một huyện ven biển phía nam Tam Kỳ, người bán cho thêm tôm sông và hành phi với tỉ lệ khiến phiên bản ở Hội An trở nên khá khiêm tốn. Một tô có giá từ 25.000–35.000 VND tùy vào loại nhân. Chẳng ai tính giá "khách nước ngoài" vì vốn dĩ khách nước ngoài không đến đây.
Nếu bạn muốn một địa chỉ cụ thể, quán Mì Quảng Bà Mua trên đường Hùng Vương ở Tam Kỳ là một "tượng đài" của người địa phương — chỉ mở cửa buổi sáng, ngồi ghế nhựa và thường hết hàng trước 10 giờ sáng.
Cao lầu bên ngoài khu Phố Cổ
"Cao lầu" là món mì gắn liền với bản sắc Hội An nhất — sợi mì ngâm tro, thịt xá xíu và nguồn nước đặc trưng được cho là lấy từ các giếng cổ của người Chăm. Những câu chuyện huyền thoại quanh món ăn này ở Hội An là có thật, nhưng nó cũng khiến món ăn trở nên đắt đỏ và có phần "kiêu kỳ" bên trong khu phố cổ, nơi một tô có thể lên tới 60.000–80.000 VND.
Các hàng cao lầu bên ngoài Hội An — ở thị trấn Vĩnh Điện, hoặc dọc Quốc lộ 1 gần Quế Sơn — phục vụ món ăn tương tự với giá chỉ 30.000–40.000 VND. Sợi mì vẫn được làm bởi những gia đình ở Hội An đã cung cấp cho cả tỉnh suốt nhiều thế hệ. Thứ bạn mất đi là không gian lung linh ánh đèn lồng, nhưng thứ bạn nhận lại là một tô cao lầu nguyên bản, chưa bị điều chỉnh cho vừa khẩu vị khách du lịch.
Món này vẫn đáng thử khi ở Hội An, nhưng nếu bạn dành vài ngày ở tỉnh, hãy thử ăn ở một nơi bình dân trước. Nó sẽ giúp bạn cảm nhận lại hương vị thực sự của món ăn.
Ảnh: HONG SON trên Pexels
Tam Kỳ: Thủ phủ không làm màu
Tam Kỳ là trung tâm hành chính của Quảng Nam và theo logic du lịch, nơi đây không có gì nổi bật. Không có phố cổ, không có khách sạn di sản, không có các lớp học nấu ăn. Thứ Tam Kỳ có là một nền ẩm thực vận hành hoàn toàn dựa trên nhu cầu địa phương — nghĩa là chất lượng được kiểm soát bởi khách quen, chứ không phải bởi các bài đánh giá trên TripAdvisor.
Bánh mì và những món ăn sáng quen thuộc
Thế giới "bánh mì" ở Tam Kỳ vận hành theo một cách khác so với tiệm Bánh Mì Phượng nổi tiếng ở Hội An. Bánh ở đây mềm hơn, tỉ lệ nhân thiên về pate và củ cải muối, không quá chú trọng vào hình thức. Các hàng cơm tấm trên đường Lê Lợi mở cửa từ 6 giờ sáng và bán cho đến khi hết cơm, thường là khoảng 9 giờ sáng. Một đĩa cơm sườn nướng, trứng ốp la và đồ chua có giá 30.000–40.000 VND.
Bún bò và hương vị miền Trung
Quảng Nam nằm giữa Huế và Đà Nẵng, và món "bún bò" ở đây phản ánh đúng vị trí địa lý đó. Nó cay hơn phiên bản ở Đà Nẵng, ít phức tạp hơn bản gốc ở Huế và thường có nhiều sả hơn. Quanh khu vực chợ Tam Kỳ, có bốn hoặc năm hàng bún bò mở cửa từ tờ mờ sáng; hàng nào có hàng người xếp hàng dài nhất lúc 7 giờ sáng thường là lựa chọn chuẩn xác nhất.
Vùng quê Quảng Nam: Bánh xèo và những món lên men
Lái xe từ Hội An về phía vùng đồi núi — hướng đi Mỹ Sơn — ẩm thực lại thay đổi một lần nữa. "Bánh xèo" kiểu nông thôn Quảng Nam nhỏ hơn phiên bản miền Nam và được đổ trong những chiếc khuôn gang riêng biệt, mỗi chiếc một khuôn. Nhân bánh đơn giản hơn: giá đỗ, vài con tôm, đôi khi chỉ là mắm tôm trên lớp bột. Bạn tự cuốn bánh với lá cải và lá sung, chấm vào nước mắm chua ngọt pha loãng và ăn nhanh trước khi bánh mềm đi.
Các điểm dừng chân dọc hành lang Duy Xuyên – Quế Sơn thường bán "nem chua" — thịt heo sống lên men gói trong lá chuối — bên cạnh những chai rượu gạo. Đây không phải là nơi dành cho khách du lịch; đây là những trạm tiếp sức cho người đi xe máy. Hãy tấp vào, chỉ tay, trả 10.000–15.000 VND mỗi chiếc. Nem chua ở đây đậm đà và có độ lên men mạnh hơn loại ở Hà Nội.
Ảnh: Pragyan Bezbaruah trên Pexels
Lời khuyên cho du khách
Thuê xe máy từ Hội An đi về phía nam đến Tam Kỳ mất khoảng 75 phút trên Quốc lộ 1 hoặc 90 phút chậm rãi hơn trên con đường ven biển qua Bình Dương. Tuyến đường ven biển đi qua những cánh đồng muối, làng chài và ít nhất ba xe "bánh mì" đáng để dừng chân.
Tam Kỳ có một vài nhà nghỉ với giá từ 250.000–400.000 VND mỗi đêm. Nơi này không được thiết kế cho du lịch đại trà, và đó chính là điểm thú vị — một chuyến đi trong ngày hoặc ở lại qua đêm sẽ là mảnh ghép hoàn hảo cho hành trình khám phá miền Trung mà không cần phải lên kế hoạch quá phức tạp.
Lưu ý thực tế
Hầu hết các quán ăn này chỉ nhận tiền mặt; hãy mang theo tiền lẻ (mệnh giá 10.000–50.000 VND). Rất ít người nói tiếng Anh bên ngoài Hội An, vì vậy biết vài câu tiếng Việt cơ bản sẽ rất hữu ích — trong hầu hết các trường hợp, chỉ cần chỉ tay vào món người khác đang ăn là đủ. Thời gian ăn uống tốt nhất là từ 6–10 giờ sáng cho bữa sáng và 11 giờ sáng – 1 giờ chiều cho mì Quảng và cao lầu; hầu hết các quán đều đóng cửa hoặc hết hàng từ đầu giờ chiều.
