Một chiếc xe đẩy xuất hiện, chảo dầu bắt đầu sôi lăn tăn, và chỉ trong vài phút, một chồng bánh vàng ươm được vớt ra để ráo trên vỉ lưới trong khi những hạt vừng vẫn còn thơm nồng nhờ hơi nóng còn sót lại. "Bánh tiêu" là một trong những món ăn chỉ dành cho những ai đủ kiên nhẫn để dừng chân và để mắt tới nó.
Bánh tiêu thực chất là gì?
Về cơ bản nhất, bánh tiêu là một loại bánh rán làm từ bột mì, đường, một chút men nở và được phủ một lớp vừng hào phóng bên ngoài. Bột bánh phồng to trong chảo dầu nóng, tạo nên phần ruột rỗng — với lớp vỏ mỏng, xốp và giòn tan khi bạn bóp nhẹ. Kết cấu của bánh nằm đâu đó giữa quẩy của người Hoa và bánh donut phương Tây, nhưng nhẹ hơn cả hai. Hạt vừng được chiên trong dầu, mang lại cho lớp vỏ ngoài một vị bùi nhẹ mà phần ruột bánh không có.
Bánh không quá ngọt như nhiều người vẫn tưởng. Lượng đường khá thấp — chỉ đủ để làm tròn vị chứ không biến nó thành một món tráng miệng. Người dân địa phương thường ăn bánh tiêu vào bữa sáng, như một món ăn vặt buổi chiều cùng trà, hoặc một món lót dạ ven đường giữa các bữa chính.
Nguồn gốc: Gốc gác từ Trung Hoa, sự biến tấu của Việt Nam
Bánh tiêu có mối liên hệ gần gũi với truyền thống "jian dui" (bánh rán vừng) của người Hoa và các loại bánh chiên bột nói chung đã du nhập về phía nam thông qua các cuộc di cư của người Trung Quốc vào Đông Nam Á trong nhiều thế kỷ. Các cộng đồng người Tiều và người Quảng Đông định cư tại miền Trung và miền Nam Việt Nam đã mang theo truyền thống làm bánh bột chiên của họ, và từ đó bánh tiêu đã được bản địa hóa.
Kết quả là món bánh này khác biệt rõ rệt so với "người anh em" từ Trung Quốc. Bánh jian dui thường có nhân đậu đỏ hoặc đậu xanh, kết cấu đặc và dai. Bánh tiêu thì rỗng ruột — nếu có nhân, nhân sẽ được thêm vào sau khi chiên chứ không phải nướng cùng. Phiên bản Việt Nam cũng thường to hơn và ít ngọt hơn, phù hợp để ăn riêng lẻ thay vì dùng như một món dim sum.
Ở miền Bắc, bánh tiêu ít phổ biến hơn và không gắn liền với văn hóa ẩm thực hàng ngày. Đây chủ yếu là món ăn của miền Trung và miền Nam. Tại Huế, Đà Nẵng, Hội An, Sài Gòn và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, bạn có thể dễ dàng bắt gặp món này tại các sạp hàng ở chợ hoặc trên những chiếc xe đạp rong.
Ảnh: Pragyan Bezbaruah trên Pexels
Các biến tấu theo vùng miền
Phiên bản truyền thống
Dạng phổ biến nhất trên khắp miền Nam là bánh tiêu không nhân, ăn khi còn ấm, lý tưởng nhất là trong vòng vài phút sau khi vớt ra khỏi chảo dầu. Người bán thường đựng bánh trong giỏ hoặc khay, đôi khi gói sơ trong giấy. Giá thường dao động từ 3.000–5.000 VND mỗi chiếc tại các xe đẩy ven đường, đôi khi là 8.000–10.000 VND nếu bạn mua tại các quầy bánh trong thành phố.
Bánh tiêu kẹp bánh bò
Sự kết hợp khiến những người mới thử lần đầu cảm thấy lạ lẫm: bánh tiêu được xẻ đôi và kẹp một lát "bánh bò" — loại bánh xốp hấp hoặc nướng làm từ bột gạo và nước cốt dừa. Bánh bò có vị ngọt nhẹ, thoang thoảng mùi dừa cùng kết cấu xốp, gần như có các lỗ khí như tổ ong. Khi ép vào bên trong chiếc bánh tiêu rỗng ruột, nó tạo ra sự tương phản giữa cái giòn dai của vỏ bánh và sự mềm mại, đàn hồi của bánh bò, tạo nên một hương vị thực sự tuyệt vời. Sự kết hợp này — bánh tiêu nhân bánh bò — là món ăn tiêu chuẩn ở Huế và rất phổ biến khắp miền Nam. Ở Hội An, người bán thường bán sẵn cả hai loại, bánh bò đã được cắt sẵn để kẹp vào bánh tiêu.
Các biến tấu mặn
Dù ít phổ biến hơn nhưng cũng đáng để thử: một số sạp ở Sài Gòn và miền Tây phục vụ bánh tiêu kèm một chén đậu xanh đánh ngọt để chấm, hoặc nhồi nhân ruốc (chà bông) vào bên trong. Đây là những phiên bản ít gặp hơn, nhưng nếu thấy, bạn rất nên thử.
Cách gọi món
Tại các xe đẩy ven đường, bạn thường không cần dùng nhiều ngôn ngữ. Chỉ cần chỉ tay vào bánh, giơ ngón tay ra hiệu số lượng và đưa tiền. Nếu muốn ăn bánh tiêu kẹp bánh bò, hãy nói "bánh tiêu nhân bánh bò" (hoặc chỉ cần chỉ vào cả hai loại nếu chúng được bày ra). Người bán sẽ xẻ bánh và kẹp nhân cho bạn ngay tại chỗ.
Hãy ăn ngay lập tức. Bánh tiêu để nguội sau khoảng 20 phút sẽ mất đi phần lớn sự hấp dẫn. Lớp vỏ sẽ mềm đi, hương vừng cũng nhạt dần. Đây không phải là món ăn để mua mang đi xa.
Hãy dùng kèm với cà phê Việt Nam — một ly "cà phê sữa đá" từ xe đẩy gần đó là lựa chọn tuyệt vời — hoặc trà sen nếu bạn ở nơi có phục vụ. Vị đắng nhẹ của cả hai loại đồ uống này sẽ trung hòa vị dầu mỡ của bánh một cách hoàn hảo.
Ảnh: FOX ^.ᆽ.^= ∫ trên Pexels
Những địa chỉ nên thử
Ba địa điểm đáng để bạn cất công tìm đến:
Các sạp hàng tại Huế, Chợ Đông Ba — Huế có thể coi là nơi món bánh tiêu kẹp bánh bò được nâng tầm. Các tiểu thương bên trong chợ Đông Ba trên đường Trần Hưng Đạo bán cả hai món này từ sáng sớm. Bánh tiêu ở đây thường nhỏ hơn và lớp vỏ mỏng hơn so với phiên bản Sài Gòn, tạo nên tỷ lệ giòn-dai hoàn hảo hơn. Giá khoảng 5.000 VND mỗi chiếc.
Hội An — Các sạp hàng trên đường Nguyễn Thị Minh Khai — Đoạn đường có nhiều tiểu thương nhỏ gần chợ Hội An trên đường Nguyễn Thị Minh Khai bán bánh tiêu suốt buổi sáng. Vì du lịch ẩm thực ở Hội An rất phát triển, chất lượng ở đây luôn ổn định — những người bán không ngon sẽ khó lòng trụ lại lâu. Các phiên bản kẹp nhân thường được làm sẵn và bán theo set.
Sài Gòn — Chợ Bà Chiểu, Quận Bình Thạnh — Chợ Bà Chiểu là khu chợ dân sinh, không phải điểm đến du lịch, đó là lý do tại sao xe bánh tiêu gần lối vào chính vẫn giữ được chất lượng truyền thống. Đây là "thành trì" của phiên bản bánh tiêu truyền thống — người bán chiên ngay tại chỗ và bánh thường hết sạch trước 9 giờ sáng. Hãy tranh thủ đến sớm.
Lưu ý thực tế
Bánh tiêu là món ăn sáng và xế chiều — hầu hết người bán sẽ hết hàng vào lúc 1 hoặc 2 giờ chiều và không bán tiếp cho đến ngày hôm sau. Nếu bạn đang du lịch miền Trung, cùng một xe đẩy bán bánh tiêu có thể cũng bán cả "bánh canh" hoặc các món đặc sản địa phương khác, vì vậy hãy cứ đến khi bụng đói và dạo quanh một vòng trước khi quyết định. Giá cả rất rẻ, nên việc gọi hai hoặc ba chiếc để thưởng thức không bao giờ là ý tưởng tồi.
